Nhà Trần trong dòng chảy lịch sử dân tộc: Từ hào khí Đông A đến giá trị hôm nay

Hội thảo đánh dấu mốc son ý nghĩa trong chuỗi hoạt động kỷ niệm 800 năm Vương triều Trần – triều đại đã tạo dựng thời kỳ rực rỡ, vẻ vang trong lịch sử dân tộc Việt Nam. Ban Tổ chức cho biết đã nhận được hơn 100 tham luận của các nhà khoa học với các góc tiếp cận đa dạng, phong phú, tập trung vào các vấn đề lớn như diễn trình lịch sử, ngoại giao – quân sự, quản trị quốc gia và giá trị văn hóa – tư tưởng.

Phát biểu khai mạc hội thảo, Trung tướng, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Đình Nhã, Chủ tịch Hội đồng họ Trần Việt Nam nhấn mạnh rằng cách đây tròn 800 năm, Vương triều Trần ra đời đã mở đầu một kỷ nguyên phát triển rực rỡ và oanh liệt trong lịch sử dân tộc. Những chiến thắng trước quân xâm lược Nguyên–Mông không chỉ là thắng lợi quân sự vĩ đại, mà còn biểu tượng cho ý chí tự cường và khả năng lãnh đạo, chỉ huy xuất sắc của nhà Trần.

Biểu tượng của sức mạnh dân tộc

Vương triều Trần (1226–1400) được các đại biểu hội thảo thống nhất khẳng định là biểu tượng tiêu biểu của ý chí độc lập, bản lĩnh và trí tuệ Đại Việt. Trong bối cảnh thế kỷ XIII, khi đế chế Nguyên–Mông là thế lực quân sự hùng mạnh nhất thế giới, Đại Việt dưới sự lãnh đạo của nhà Trần đã ba lần đánh bại các cuộc xâm lược lớn của đội quân này – một kỳ tích chưa từng có trong lịch sử khu vực.

Các đại biểu tham dự Hội thảo Khoa học Quốc gia với chủ đề “Vương triều Trần: Tầm vóc lịch sử và giá trị thời đại”. Ảnh : Đình Trung

Những chiến thắng ấy không chỉ đơn thuần là thành tựu quân sự, mà còn là kết tinh của tinh thần đoàn kết toàn dân, mô hình lực lượng vũ trang linh hoạt và nghệ thuật chiến tranh xuất sắc. Các quyết sách chiến lược như chủ động rút lui để giữ lực lượng, phối hợp tác chiến thủy – bộ hiệu quả, khai thác tối đa địa hình sông núi và huy động sức mạnh toàn xã hội – đó là những điểm nhấn chiến lược thể hiện trình độ quân sự đạt tới đỉnh cao. Những sự kiện mang tính biểu tượng như Hội nghị Diên Hồng, Hịch tướng sĩ, hay chiến thắng vang dội trên sông Bạch Đằng năm 1288 tiếp tục được các nhà nghiên cứu phân tích, làm sáng tỏ giá trị lịch sử và ý nghĩa thời đại.

Bên cạnh các chiến công quân sự, hội thảo dành nhiều thời lượng để phân tích những thành tựu nổi bật trong lĩnh vực chính trị và quản trị quốc gia của triều Trần. Các chuyên gia nhấn mạnh rằng mô hình nhà nước quân chủ tập quyền linh hoạt của nhà Trần là một sáng tạo chính trị độc đáo của thời đại. Trong đó, chế độ Thái thượng hoàng được coi là cơ chế hữu hiệu giúp bảo đảm sự kế thừa ổn định quyền lực và tích lũy kinh nghiệm trị quốc.

Nhà Trần đặc biệt coi trọng vai trò của con người, đề cao việc sử dụng hiền tài không phân biệt xuất thân, kết hợp hài hòa giữa hoàng tộc và đội ngũ quan lại xuất thân từ nhiều tầng lớp xã hội. Trong quản lý xã hội, triều Trần chú trọng xây dựng pháp luật, giữ vững kỷ cương hành chính, đồng thời phát huy vai trò tự quản của cộng đồng làng xã – một nền tảng xã hội bền vững của Đại Việt.

Về đối ngoại, các chính sách mềm dẻo nhưng kiên định về nguyên tắc, kết hợp chặt chẽ giữa quốc phòng, ngoại giao và phát triển kinh tế – xã hội đã giúp Đại Việt giữ vững độc lập và chủ quyền, đồng thời duy trì môi trường hòa bình tương đối ổn định để phát triển đất nước.

Giá trị văn hóa và tư tưởng

Hội thảo cũng làm nổi bật những giá trị đặc sắc về văn hóa – tư tưởng của thời Trần – giai đoạn kết tinh rực rỡ của văn hóa Đại Việt với sự dung hòa giữa Nho giáo, Phật giáo và Đạo giáo. Đặc biệt, Phật giáo Trúc Lâm Yên Tử, do Trần Nhân Tông sáng lập, được đánh giá là đỉnh cao của tư tưởng Việt Nam thời trung đại – thể hiện triết lý “cư trần lạc đạo”, gắn kết tu dưỡng tâm linh với trách nhiệm đối với quốc gia và dân tộc.

Trung tướng, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Đình Nhã, Chủ tịch Hội đồng họ Trần Việt Nam phát biểu khai mạc. Ảnh: Đình Trung

Ngoài ra, hội thảo còn nhấn mạnh vai trò và đóng góp của nhiều nhân vật lịch sử kiệt xuất như Trần Quốc Tuấn, Trần Quang Khải, Trần Nhật Duật, Trần Khánh Dư – những tấm gương tiêu biểu về trí tuệ, đạo đức và tinh thần phụng sự đất nước.

Hội thảo không chỉ là hoạt động khoa học có giá trị, mà còn là một sự kiện chính trị – văn hóa giàu ý nghĩa, thể hiện lòng tri ân đối với tiền nhân và khẳng định sức sống trường tồn của các giá trị lịch sử dân tộc. Những nghiên cứu, phân tích tại hội thảo góp phần bồi đắp lòng yêu nước và niềm tự hào dân tộc cho các thế hệ hôm nay và mai sau, đồng thời cung cấp luận cứ khoa học cho công tác bảo tồn, phát huy các di sản lịch sử – văn hóa gắn với Vương triều Trần.