- Nghị quyết số 36-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đã xác định rõ mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh. Để hiện thực hóa tầm nhìn đó, tại Thông báo số 125-TB/VPTW ngày 18/7/2026 của Văn phòng Trung ương Đảng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nêu ra những chỉ đạo chiến lược, nhấn mạnh yêu cầu tái cấu trúc toàn diện, quyết liệt đối với ngành công nghiệp hàng hải lẫn đóng tàu nội địa. Yêu cầu đặt ra lúc này là phải tháo gỡ dứt điểm các vướng mắc tồn đọng, khẩn trương nâng cao năng lực đội tàu, cơ sở hạ tầng đóng mới, quyết không để lỡ thêm một chu kỳ phát triển nào nữa.
Sự cần thiết của đợt tái thiết này xuất phát từ thực tế dù Việt Nam sở hữu hơn 3.260 km bờ biển cùng vị trí nằm trên tuyến đường hàng hải quốc tế huyết mạch, lực lượng vận tải biển nội địa hiện vẫn chỉ đáp ứng được phần nhỏ nhu cầu vận chuyển hàng hóa xuất nhập khẩu. Việc phần lớn thị phần tuyến biển xa rơi vào tay các hãng tàu nước ngoài không chỉ đẩy chi phí logistics lên cao mà còn làm giảm thế chủ động của doanh nghiệp trong nước trước những biến động địa chính trị toàn cầu. Vì vậy, việc xây dựng một lực lượng hàng hải đủ mạnh không đơn thuần là bài toán tăng trưởng kinh tế, mà còn gắn liền với mục tiêu bảo vệ chủ quyền, đảm bảo an ninh quốc phòng, chủ động trong chuỗi cung ứng.
Đánh giá về quyết tâm chiến lược này, Đại biểu Quốc hội (ĐBQH) Hoàng Văn Cường (Đoàn ĐBQH TP. Hà Nội, Ủy viên Ủy ban Tài chính – Ngân sách của Quốc hội) nhận định, công nghiệp đóng tàu và vận tải biển là ngành kinh tế có tính dẫn dắt lẫn sức lan tỏa rất lớn đối với nền kinh tế. Ông Cường cho rằng, nếu không có một chiến lược rõ ràng cùng cơ chế đủ mạnh để tháo gỡ các rào cản về vốn, hạ tầng, công nghệ, Việt Nam sẽ tiếp tục bỏ lỡ cơ hội làm chủ thị trường vận tải ngay trên vùng biển quê hương, đồng thời nhấn mạnh việc tái thiết ngành đóng tàu là bài toán xây dựng năng lực tự chủ lâu dài chứ không chỉ dừng lại ở việc cứu vớt một vài doanh nghiệp yếu kém.
Cùng chung quan điểm ở góc độ quản lý nhà nước chuyên ngành, đại diện lãnh đạo Cục Hàng hải Việt Nam cũng nhấn mạnh, đội tàu biển Việt Nam muốn cạnh tranh bình đẳng trên trường quốc tế bắt buộc phải hướng tới xu hướng phát triển xanh, hiện đại hóa phương tiện, nâng cao năng lực đóng mới, sửa chữa trong nước. Phía Cục Hàng hải Việt Nam cho rằng, các chính sách trong thời gian tới cần tập trung quy hoạch lại hệ thống cảng biển kết nối đồng bộ với hạ tầng logistics, đồng thời tạo ra các cơ chế đột phá nhằm thu hút nguồn lực xã hội hóa vào việc phát triển đội tàu vỏ thép tải trọng lớn.
Để chuyển hóa các chỉ đạo tại Thông báo 125-TB/VPTW thành kết quả thực tế, giới chuyên môn chỉ ra rằng Việt Nam cần tập trung giải quyết đồng bộ ba khâu đột phá then chốt. Trước hết, cơ quan chức năng cần sớm hoàn thiện hành lang pháp lý, cơ chế tài chính, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn dài hạn ưu đãi để nâng cấp công nghệ và đóng mới các dòng tàu chở hàng chuyên dụng.
Song song với đó, việc xử lý dứt điểm các tài sản yếu kém tồn đọng, quy hoạch lại các nhà máy đóng tàu trọng điểm theo hướng chuyên môn hóa cao, đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe của Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) là bước đi không thể bỏ qua. Cuối cùng, việc phát triển đồng bộ hệ sinh thái kinh tế biển thông qua kết nối chặt chẽ giữa ngành đóng tàu, đội tàu vận tải với hệ thống cảng trung chuyển quốc tế sẽ là nền tảng vững chắc để công nghiệp hàng hải Việt Nam tự tin vươn tầm thế giới.