Nâng tầm giá trị và thương hiệu yến sào Việt Nam từ nền tảng khoa học

Sự kiện được đánh giá là bước đi quan trọng nhằm định vị lại giá trị tổ yến Việt Nam trên cơ sở khoa học, minh bạch và phát triển bền vững.

Tọa đàm có sự tham dự của ông Lê Thành Đại chủ tịch Hiệp hội Yến sào Việt Nam, ông Đoàn Ngọc Xuân Hiệu trưởng trường Đại học Thủ Dầu Một, các nhà khoa học, chuyên gia dinh dưỡng, đại diện doanh nghiệp, đơn vị sản xuất – chế biến tổ yến cùng các nhà tài trợ.

Trong báo cáo chuyên đề “Giá trị dinh dưỡng của tổ yến – Bằng chứng khoa học và định hướng sử dụng”, Tiến sĩ Lưu Kim Lệ Hằng (Trường Đại học Thủ Dầu Một) cho biết: tổ yến là sản phẩm sinh học được hình thành từ nước bọt của chim yến, thành phần chủ yếu là glycoprotein, với các loài yến phổ biến như Aerodramus fuciphagus và Aerodramus maximus. Đây là thực phẩm truyền thống được sử dụng lâu đời tại nhiều quốc gia châu Á.

Theo Tiến sĩ Lệ Hằng, tổ yến có nhiều tác dụng sinh học như: hỗ trợ điều hòa miễn dịch, thúc đẩy phục hồi và tái tạo mô, giảm phản ứng viêm và stress oxy hóa; đồng thời góp phần cải thiện độ ẩm da, chức năng thần kinh – nhận thức và hệ tiêu hóa. Tuy nhiên, tổ yến không phải là nguồn đạm chính, không thay thế bữa ăn hay các loại đạm hoàn chỉnh. Giá trị cốt lõi của tổ yến nằm ở glycoprotein và acid sialic, chứ không ở hàm lượng protein cao.

Tổ yến phù hợp sử dụng trong các giai đoạn phục hồi, suy nhược, hỗ trợ miễn dịch và tái tạo mô; hiệu quả sử dụng phụ thuộc vào đối tượng, liều lượng và chế độ dinh dưỡng tổng thể.

Ở góc độ chuyên sâu hơn, Tiến sĩ – Bác sĩ Lê Thị Thùy Dung (Trường Đại học Thủ Dầu Một) trình bày báo cáo “Acid sialic và protein trong tổ yến: Tiềm năng sinh học và những khoảng trống cần được chứng minh”.

Theo Tiến sĩ Thùy Dung, acid sialic và protein là hai thành phần thường được nhắc tới khi nói về tổ yến, đặc biệt trong các tuyên bố liên quan đến tăng miễn dịch và phát triển não bộ. Tuy nhiên, cần tiếp cận vấn đề này một cách thận trọng dưới góc nhìn khoa học.

Bà nhấn mạnh rằng, sữa mẹ – đặc biệt là sữa non – mới là nguồn acid sialic tự nhiên cao nhất, trong khi sữa động vật chủ yếu có acid sialic ở dạng gắn với protein. Đối với tổ yến, dù một số nghiên cứu cho thấy hàm lượng acid sialic cao, nhưng dữ liệu về sinh khả dụng trên người vẫn còn hạn chế, chưa đủ cơ sở để so sánh hay khẳng định vượt trội so với sữa mẹ.

Liên quan đến công nghệ sản xuất, Tiến sĩ Nguyễn Thị Ngọc Nhi (Trường Đại học Thủ Dầu Một) đã giới thiệu quy trình sản xuất yến thủy phân, một hướng đi mới nhằm tận dụng hiệu quả nguồn yến vụn, đồng thời nâng cao khả năng hấp thu và giá trị cảm quan của sản phẩm.

Quy trình bao gồm các bước:

Nguyên liệu yến → Thủy phân enzyme → Gia nhiệt → Lọc → Phối chế → Tiệt trùng → Chiết rót → Thành phẩm.

Theo Tiến sĩ Ngọc Nhi, dịch yến thủy phân có thể được ứng dụng để sản xuất nhiều dòng sản phẩm như bột yến hòa tan hoặc các sản phẩm phối trộn với nguyên liệu bột khác, góp phần đa dạng hóa sản phẩm và gia tăng giá trị kinh tế cho ngành yến.

Trong báo cáo “Chất lượng và an toàn trong chế biến sản phẩm từ tổ yến”, Tiến sĩ Dương Thị Cẩm Nhung (Trường Đại học Thủ Dầu Một) cảnh báo về tình trạng giả mạo nguồn gốc, vi phạm quy định công bố thực phẩm bổ sung đang diễn ra trên thị trường.

Do chạy theo lợi nhuận, một số cá nhân và đơn vị đã sử dụng nguyên liệu kém chất lượng như bột rau câu, lòng trắng trứng hoặc các chất phụ gia không đảm bảo an toàn. Nhiều sản phẩm lưu hành không rõ nguồn gốc, thiếu nhãn mác, không đầy đủ thông tin về nhà sản xuất và thành phần dinh dưỡng.

Đáng chú ý, trong năm 2025, ghi nhận hơn 30 trường hợp sử dụng tên gọi, hình ảnh hoặc thành phần sản phẩm gây nhầm lẫn, sao chép thương hiệu, trong đó có các website giả mạo chứa cụm từ “yensaokhanhhoa”.

Để đảm bảo chất lượng và an toàn, Tiến sĩ Cẩm Nhung cho rằng các hộ nuôi và cơ sở sản xuất cần có hồ sơ pháp lý đầy đủ đối với nhà yến, duy trì nhật ký vận hành, gán mã nhận diện cho từng lô sản phẩm nhằm truy xuất nguồn gốc từ nhà yến, thời điểm thu hoạch đến quá trình chế biến – đóng gói. Đây là yếu tố then chốt để nâng cao uy tín và giá trị sản phẩm tổ yến Việt Nam.

Chiều cùng ngày, Ban Truyền thông Hiệp hội Yến sào Việt Nam đã chính thức công bố trang thông tin điện tử chính thống của Hiệp hội Yến sào Việt Nam. Trang thông tin được xây dựng với mục tiêu trở thành kênh thông tin tập trung, minh bạch và chuẩn mực, phục vụ công tác truyền thông, kết nối Hiệp hội với hội viên, doanh nghiệp, chuyên gia và cộng đồng ngành yến trên phạm vi cả nước.

Cũng trong khuôn khổ chương trình, Hiệp hội Yến sào Việt Nam lần đầu tiên công bố bộ tiêu chuẩn yến sào áp dụng trong phạm vi nội bộ, làm cơ sở định hướng hoạt động nuôi, khai thác, chế biến và kinh doanh tổ yến theo hướng khoa học, an toàn, minh bạch, từng bước tiệm cận các chuẩn mực quốc gia và quốc tế.

Buổi tối cùng ngày, Hiệp hội Yến sào Việt Nam đã tổ chức đêm Gala Dinner giao lưu – kết nối, kết hợp tuyên dương các tập thể, cá nhân tiêu biểu có nhiều đóng góp tích cực cho sự phát triển của ngành yến và hoạt động của Hiệp hội trong thời gian qua; đồng thời tri ân các mạnh thường quân, đơn vị đồng hành đã hỗ trợ, chung tay cùng Hiệp hội trong các hoạt động chuyên môn, khoa học và cộng đồng.