- Những biến động địa chính trị, xu hướng dịch chuyển đầu tư cùng yêu cầu cấp bách về chuyển đổi số, chuyển đổi xanh đang vẽ lại bản đồ thương mại toàn cầu. Trong bối cảnh đó, ngành logistics Việt Nam đang đứng trước cơ hội lịch sử để chuyển mình từ vai trò trung chuyển đơn thuần trở thành mắt xích chiến lược trong mạng lưới cung ứng khu vực và thế giới.
Thời điểm “vàng” để nâng cao vị thế quốc gia
Tại Diễn đàn Logistics kết nối các khu vực, với chủ đề “Tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu – Cơ hội mới cho logistics Việt Nam” do Bộ Công Thương tổ chức tại TP. HCM ngày 24/7, các chuyên gia và nhà quản lý đồng thuận quan điểm: Để biến tiềm năng kinh tế thành lợi thế cạnh tranh, Việt Nam không thể phát triển manh mún mà phải tập trung đồng bộ hạ tầng, đẩy mạnh logistics xanh, tăng cường liên kết vùng. Phân tích về bối cảnh hiện nay, bà Phan Thị Thắng, Thứ trưởng Bộ Công Thương nhấn mạnh, chuỗi cung ứng quốc tế không còn vận hành theo mô hình tập trung như trước mà đang chuyển mạnh sang đa dạng hóa để tăng khả năng chống chịu trước các cú sốc. Đối với
Việt Nam, đây là thời điểm quan trọng để phát huy lợi thế vị trí địa kinh tế, tối ưu mạng lưới các hiệp định thương mại tự do (FTA). Theo lãnh đạo Bộ Công thương, năng lực logistics không chỉ ảnh hưởng đến tốc độ luân chuyển hàng hóa mà còn đóng vai trò tiên quyết trong việc thu hút đầu tư, mở rộng thị trường. Do đó, Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam giai đoạn 2025 – 2035, tầm nhìn đến năm 2050 hướng tới mục tiêu nâng tỷ trọng giá trị gia tăng logistics lên 5 – 7% GDP, tăng trưởng bình quân 12 – 15%/năm, hạ chi phí logistics từ mức khoảng 17% xuống còn 12 – 15% GDP. Hiện thực hóa những mục tiêu trên đòi hỏi sự đồng hành chặt chẽ giữa cơ quan quản lý với các địa phương. Dẫn đầu làn sóng chuyển dịch đó, TP. HCM đang tập trung nhiều nguồn lực, hướng đến trở thành trung tâm dịch vụ logistics quốc tế hàng đầu khu vực phía Nam.
Đánh giá cơ hội này, ông Nguyễn Lộc Hà, Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP. HCM cho rằng, quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng mở ra không gian phát triển rất lớn cho địa phương. Theo ông Hà, Thành phố xác định 04 định hướng trọng tâm gồm: (1) phát triển hạ tầng đồng bộ kết nối vùng; (2) thúc đẩy chuyển đổi số nâng cao tính minh bạch; (3) phát triển logistics xanh theo chuẩn quốc tế và (4) đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Bên cạnh đó, đại diện lãnh đạo Thành phố cũng nhấn mạnh logistics là lĩnh vực mang tính liên kết vùng cao, vì vậy TP. HCM sẵn sàng chia sẻ dữ liệu, khuyến khích doanh nghiệp chuyển từ cạnh tranh đơn lẻ sang hợp tác nhằm nâng cao sức mạnh cho toàn chuỗi.
Hình thành các “đầu tàu” logistics liên vùng Trong khi đó, ở hai đầu đất nước, Hải Phòng và Quảng Trị cũng đang tích cực khẳng định vai trò cửa ngõ. Phát biểu tại diễn đàn, ông Phạm Tuấn Hải, Phó Giám đốc Sở Công Thương TP. Hải Phòng cho hay, với lợi thế cửa ngõ ra biển lớn nhất miền Bắc và hội tụ đủ 05 loại hình giao thông, Hải Phòng đang đẩy mạnh mô hình cảng biển số, logistics xanh. Ông Hải nhấn mạnh, địa phương đang dồn lực tháo gỡ điểm nghẽn về kết nối đường sắt và đường thủy nội địa, đồng thời mở rộng hợp tác các hãng tàu quốc tế tăng tuyến container vận tải trực tiếp tới Châu Âu và Châu Mỹ.
Tiếp nối, Lê Đức Tiến, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị nhận định, địa phương đang nắm giữ vị trí giao thoa chiến lược giữa Hành lang kinh tế Đông – Tây và trục giao thông Bắc – Nam. Chia sẻ về chiến lược sắp tới của địa phương, ông Tiến cho biết Quảng Trị sẽ tập trung xây dựng không gian phát triển mới, nơi hạ tầng giao thông được kết nối chặt chẽ logistics và công nghiệp. Địa phương hiện đang nghiên cứu mô hình khu thương mại tự do gắn với cảng biển nước sâu và cảng hàng không cấp 4E; hình thành trung tâm logistics đa phương thức, kết nối trực tiếp với Lào, Đông Bắc Thái Lan, cũng như Tiểu vùng Mekong mở rộng. Dù có nhiều dư địa phát triển, các đại biểu cũng thẳng thắn thừa nhận rằng: ngành logistics Việt Nam vẫn đối mặt không ít thách thức nội tại. Đó là sự thiếu đồng bộ trong kết nối đa phương thức, quy mô doanh nghiệp logistics phần lớn còn nhỏ lẻ, tình trạng thiếu hụt nhân lực chất lượng cao.
Để giải quyết triệt để vấn đề này, các diễn giả tại diễn đàn thống nhất cần hình thành một mạng lưới logistics hiện đại, đồng bộ, có tính liên kết cao. Việc quy hoạch đồng bộ hành lang vận tải, ứng dụng AI trong quản lý cùng lộ trình xanh hóa cảng biển đóng vai trò then chốt giúp ngành logistics đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe từ quốc tế. Hơn thế, đây chính là hướng đi hữu hiệu giúp hàng hóa Việt Nam tiến sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu, tạo xung lực tăng trưởng bền vững cho nền kinh tế trong thập kỷ tới.