Cơ hội nào cho Yến sào Quảng Ngãi tiếp cận thị trường khó tính?

Để tìm hiểu rõ hơn về nỗ lực này, phóng viên Tạp chí Biển Việt Nam đã có cuộc trao đổi cùng ông Phan Thanh Tùng – Ủy viên Ban Thường vụ Hiệp hội Yến sào Việt Nam (VSFA) kiêm Chi hội trưởng Chi hội Yến sào Quảng Ngãi, kiêm Giám đốc Công ty TNHH XNK Yến sào Cù Lao Ré (phường Nghĩa Lộ, tỉnh Quảng Ngãi).

Phóng viên: Thưa ông, vị thế yến sào Quảng Ngãi nói chung cũng như Vùng miền trung nói riêng từ lâu đã được khẳng định nhờ đặc thù thổ nhưỡng cùng hàm lượng vi khoáng vượt trội. Tuy nhiên, cánh cửa vào thị trường khó tính như EU, Mỹ hay Nhật Bản vốn không chỉ đòi hỏi chất lượng cảm quan mà còn phải vượt qua “hàng rào” kỹ thuật khắt khe về an toàn thực phẩm, tiêu chuẩn HACCP, ISO tính minh bạch trong Nghị định thư về xuất khẩu chính ngạch. Vậy theo ông, yến sào địa phương đang nắm giữ những lợi thế cạnh tranh cốt lõi nào để có thể “vươn ra biển lớn” và định vị thương hiệu trên bản đồ đặc sản thế giới?

Ông Phan Thanh Tùng: Tôi cho rằng, cơ hội lớn nhất của yến sào Quảng Ngãi nằm ở giá trị bản địa đặc thù. Trong phân vùng IV (miền Trung), yến sào vùng biển đảo Cù Lao Ré không chỉ đơn thuần là thực phẩm bổ dưỡng, mà còn là kết tinh của một hệ sinh thái đại dương giàu có. Đặc thù thổ nhưỡng ven biển giúp tổ yến nơi đây sở hữu cấu trúc sợi dày, độ dai chắc tự nhiên, hàm lượng vi khoáng đặc trưng, chất Axit Silic cao mà các thị trường cao cấp như Trung Quốc, Nhật Bản hay EU cực kỳ ưa chuộng.

Để có “tấm vé thông hành” vượt qua hàng rào kỹ thuật khắt khe, chúng tôi cho rằng cần giải quyết triệt để bài toán về sự minh bạch. Thực tế, tại hệ thống Yến Sào Cù Lao Ré, chúng tôi không đợi đến khi có Nghị định thư mới bắt đầu chuẩn hóa. Ngay từ đầu, với vai trò Ủy viên Ban thường vụ, kiêm Chi hội trưởng Chi hội Yến sào Quảng Ngãi, chúng tôi luôn nỗ lực khuyến nghị doanh nghiệp trên địa bàn chủ động xây dựng hệ thống quản lý chất lượng theo tiêu chuẩn HACCP và ISO, số hóa toàn bộ vùng nuôi thông qua mã định danh cho từng tổ yến.

Sự minh bạch ở đây không chỉ nằm trên giấy tờ, mà cần thể hiện qua một hành trình xuyên suốt: Từ việc giám sát môi trường nhà yến, quy trình sơ chế thủ công cam kết “3 không” (không tẩy trắng, không tạp chất, không chất bảo quản), cho đến khâu kiểm nghiệm độc lập trước khi đóng gói.

Phóng viên: Nhiều ý kiến lo ngại, khi đẩy mạnh xuất khẩu, áp lực về sản lượng sẽ trở thành “con dao hai lưỡi” nguy cơ dẫn đến việc khai thác quá mức, gây hệ lụy cho đàn yến. Quan điểm của ông về vấn đề này như thế nào?

Ông Phan Thanh Tùng: Đây chính là trăn trở lớn nhất của chúng tôi. Đối với ngành yến sào Quảng Ngãi, chim yến là “lộc trời”. Và, chúng ta không thể hưởng lộc bằng cách tận diệt. Quan điểm của tôi cũng như định hướng chung cho các hội viên Chi hội Yến sào Quảng Ngãi: Khai thác phải gắn liền với bảo tồn.

Muốn bền vững, chúng ta phải bảo vệ hệ sinh thái ven biển và môi trường sinh trưởng của đàn. Nếu môi trường ô nhiễm, vùng thức ăn cạn kiệt, đàn yến sẽ rời đi. Khai thác bền vững đồng nghĩa chỉ thu hoạch khi chim non đã bay đi, gia tăng bầy đàn đảm bảo sự duy trì nòi giống tự nhiên. Tại hệ thống Yến Sào Cù Lao Ré, chúng tôi xem việc bảo vệ môi trường là nhiệm vụ sống còn của doanh nghiệp. Làm yến sạch không chỉ làm sạch  trong khâu chế biến, mà phải “sạch” ngay từ tư duy nhân giống và bảo tồn nguồn lợi thiên nhiên.

Phóng viên: Thực tế cho thấy, việc tuân thủ các quy trình bền vững thường đòi hỏi chi phí vận hành cao, sự kiên trì nghiêm ngặt, trong khi áp lực lợi nhuận tức thời luôn là bài toán khó với nhiều đơn vị. Với vai trò Chi hội trưởng, ông làm thế nào để thuyết phục, “lèo lái” các hội viên từ bỏ tư duy “ăn xổi”, cùng nhau bảo tồn nguồn lợi từ thiên nhiên ban tặng, xây dựng hệ sinh thái ngành yến Quảng Ngãi có trách nhiệm, thay vì chỉ chạy theo sản lượng đơn thuần?

Ông Phan Thanh Tùng: “Một cánh én nhỏ không thể làm nên mùa xuân”. Để xuất khẩu chính ngạch, chúng ta cần cộng đồng mạnh với những chuẩn mực đồng nhất. Với tư cách là đơn vị có 07 sản phẩm đạt chuẩn OCOP 3 sao và đang phát triển thêm 4 sản phẩm OCOP 4 sao chúng tôi lấy chính mô hình của mình làm gương để hội viên nhìn vào.

Tôi luôn chia sẻ với các cộng sự và cộng đồng người nuôi yến rằng, đừng nhìn vào cái lợi trước mắt mà bỏ đi tiềm năng phát triển lâu dài. Làm sai một lần, uy tín yến sào Quảng Ngãi sẽ mất trắng trên trường quốc tế. Chi hội đang nỗ lực hỗ trợ hội viên chuẩn hóa quy trình, cùng nhau giữ gìn danh tiếng “vàng trắng” tại Quảng Ngãi. Chỉ khi chúng ta tử tế với môi trường thiên nhiên Rừng & Biển mới mang lại giá trị bền vững cho người làm nghề.

Phóng viên: Xin cảm ơn ông!