- Đổi mới nội dung, phương thức bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên mới gắn với thực hiện ‘‘chiến lược công tác chính trị, tư tưởng trong bối cảnh chuyển đổi số’’.
Kỷ nguyên số đang tạo ra cả cơ hội và thách thức đối với công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng khi không gian mạng trở thành mặt trận trọng yếu, nơi các thế lực thù địch lợi dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và mạng xã hội để phát tán thông tin sai trái, xuyên tạc chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách của Nhà nước. Bài viết phân tích những thách thức nổi bật trong bối cảnh chuyển đổi số, khẳng định vai trò của Nghị quyết số 35-NQ/TW và Nghị quyết số 57-NQ/TW trong bảo vệ nền tảng tư tưởng gắn với phát triển khoa học, công nghệ và đề xuất các giải pháp đổi mới công tác chính trị, tư tưởng theo hướng hiện đại, lấy người dân làm trung tâm, chuyển đổi số làm động lực và “thế trận lòng dân” làm nền tảng vững chắc.
Trong lịch sử cách mạng Việt Nam, công tác tư tưởng luôn giữ vị trí đặc biệt quan trọng, là một trong những nhân tố quyết định thắng lợi của sự nghiệp cách mạng. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng khẳng định: “Tư tưởng không đúng thì công tác ắt sai lầm”. Thực tiễn hơn 95 năm lãnh đạo cách mạng cho thấy mọi thắng lợi của Đảng đều gắn liền với việc giữ vững nền tảng tư tưởng, củng cố niềm tin của nhân dân và xây dựng sự đồng thuận xã hội.
Bước sang thế kỷ XXI, đặc biệt trong giai đoạn bùng nổ của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, không gian mạng đã trở thành môi trường sống thứ hai của con người. Nếu như trước đây báo in, phát thanh và truyền hình giữ vai trò chủ đạo trong truyền tải thông tin thì ngày nay mạng xã hội, nền tảng số, trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (Big Data) đang chi phối mạnh mẽ nhận thức và hành vi xã hội.
Cùng với những cơ hội to lớn, môi trường số cũng đặt ra nhiều thách thức chưa từng có đối với công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Các thế lực thù
địch, phản động và cơ hội chính trị ngày càng tận dụng triệt để thành tựu công nghệ để lan truyền thông tin sai sự thật, xuyên tạc chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước; kích động tâm lý bất mãn, gieo rắc hoài nghi, thúc đẩy quá trình “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ.
Trước bối cảnh đó, yêu cầu đổi mới nội dung và phương thức bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trở thành nhiệm vụ cấp thiết. Không chỉ dừng lại ở việc phản bác thông tin sai trái, công tác tư tưởng phải chuyển mạnh sang tư duy chủ động dẫn dắt, định hướng dư luận, xây dựng niềm tin xã hội và phát huy sức mạnh của chuyển đổi số trong bảo vệ nền tảng tư tưởng.
Nhận diện những thách thức mới đối với công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng
Một trong những đặc điểm nổi bật của thời đại số là tốc độ lan truyền thông tin diễn ra gần như tức thời. Chỉ với một thiết bị di động thông minh, một cá nhân có thể tiếp cận hàng triệu người dùng trong thời gian rất ngắn. Điều này tạo ra môi trường thuận lợi cho các thế lực thù địch triển khai các chiến dịch truyền thông chống phá với quy mô lớn và chi phí thấp.
Hiện nay, các hoạt động chống phá trên không gian mạng đã chuyển từ phương thức thủ công sang sử dụng công nghệ cao. Các công cụ trí tuệ nhân tạo tạo sinh, công nghệ Deepfake, giả mạo giọng nói, chỉnh sửa hình ảnh và video ngày càng phổ biến, khiến việc nhận diện thông tin giả trở nên khó khăn hơn.
Các luận điệu xuyên tạc thường tập trung vào một số nội dung như phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng; xuyên tạc chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; kích động đa nguyên chính trị, đa đảng đối lập; xuyên tạc công tác phòng, chống tham nhũng; bóp méo tình hình dân chủ, nhân quyền và tự do ngôn luận ở Việt Nam.
Điểm đáng chú ý là phần lớn các luận điệu này không hoàn toàn dựa trên sự bịa đặt mà thường sử dụng thủ pháp cắt ghép thông tin, trích dẫn phiến diện hoặc đánh tráo khái niệm. Chúng khai thác những vấn đề xã hội đang được quan tâm để tạo tâm lý nghi ngờ, từ đó từng bước tác động vào nhận thức của một bộ phận người dân.
Bản chất của các hoạt động chống phá trên không gian mạng là chiến lược “gây nhiễu thông tin – tạo hoài nghi – chuyển hóa cảm xúc”. Thay vì trực tiếp phủ nhận toàn bộ hệ thống chính trị, các đối tượng tập trung làm suy giảm niềm tin của người dân đối với Đảng và Nhà nước thông qua việc khai thác những hạn chế, thiếu sót hoặc những vụ việc tiêu cực cá biệt.
Trong điều kiện các nền tảng số ưu tiên lan truyền nội dung gây tranh cãi, thông tin xấu độc thường có khả năng tiếp cận người dùng nhanh hơn thông tin chính thống. Đây là thách thức lớn đặt ra đối với công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong giai đoạn hiện nay.
Thực tiễn của đổi mới công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng
Nghị quyết số 35-NQ/TW và Nghị quyết số 57-NQ/TW – hai trụ cột chiến lược
Nghị quyết số 35-NQ/TW của Bộ Chính trị khóa XII đã xác định rõ nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân.
Trong khi đó, Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia mở ra hướng tiếp cận mới cho công tác tư tưởng trong thời đại số.
Nếu Nghị quyết 35 xác định mục tiêu, nguyên tắc và định hướng chính trị thì Nghị quyết 57 cung cấp các công cụ, nguồn lực và nền tảng công nghệ để hiện thực hóa mục tiêu đó.
Hai nghị quyết không tách rời mà bổ sung cho nhau một cách hữu cơ. Bảo vệ nền tảng tư tưởng trong thời đại số không chỉ cần bản lĩnh chính trị vững vàng mà còn đòi hỏi năng lực làm chủ công nghệ. Nói cách khác, Nghị quyết 35 là “cột vững” về tư tưởng, còn Nghị quyết 57 là “cánh tay dài” về công nghệ.
Công tác chính trị, tư tưởng trong bối cảnh chuyển đổi số
Chuyển đổi số đang làm thay đổi căn bản phương thức sản xuất, truyền tải và tiếp nhận thông tin. Điều đó đòi hỏi công tác chính trị, tư tưởng phải được đổi mới đồng bộ trên ba phương diện cơ bản.
Thứ nhất, thay đổi nhận thức về không gian mạng. Không gian mạng không còn là môi trường phụ trợ mà đã trở thành mặt trận tư tưởng chủ yếu.
Thứ hai, mở rộng chủ thể tham gia. Bảo vệ nền tảng tư tưởng không chỉ là nhiệm vụ của lực lượng chuyên trách mà cần huy động sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội.
Thứ ba, hiện đại hóa công cụ và phương thức hoạt động. Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, điện toán đám mây và các nền tảng số phải trở thành xu hướng tất yếu trong công tác tư tưởng.
Thực tiễn từ tỉnh Thanh Hóa
Thanh Hóa là một trong những địa phương có quy mô dân số lớn, số lượng người sử dụng Internet và mạng xã hội cao. Điều này vừa tạo điều kiện thuận lợi cho công tác tuyên truyền, vừa đặt ra nhiều thách thức đối với công tác quản lý và định hướng thông tin.
Những năm gần đây, tỉnh Thanh Hóa đã triển khai nhiều mô hình sáng tạo như Tổ công nghệ số cộng đồng, lực lượng cộng tác viên dư luận xã hội trên không gian mạng, các chiến dịch truyền thông số hướng đến thanh niên và các mô hình tuyên truyền đa nền tảng.
Thực tiễn cho thấy, nơi nào phát huy tốt vai trò của cơ sở, ứng dụng hiệu quả công nghệ số và huy động được sức dân thì nơi đó công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng đạt hiệu quả cao hơn.
Đổi mới nội dung bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên số
Một trong những hạn chế của công tác tuyên truyền truyền thống là nặng về truyền đạt một chiều, chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu tương tác của người dân trong môi trường số.
Trong bối cảnh hiện nay, nội dung bảo vệ nền tảng tư tưởng cần chuyển mạnh từ tuyên truyền sang đối thoại; từ áp đặt thông tin sang giải đáp thắc mắc; từ phản ứng bị động sang chủ động dẫn dắt dư luận.
Trước hết, nội dung phải bảo đảm tính ngắn gọn, dễ hiểu và phù hợp với hành vi tiếp nhận thông tin của người dùng mạng xã hội. Các sản phẩm truyền thông chính trị cần được chuyển đổi sang các định dạng như video ngắn, infographic, podcast, đồ họa tương tác và truyền thông đa phương tiện.
Bên cạnh đó, cần tăng cường tính phản biện và đối thoại. Việc né tránh các vấn đề nhạy cảm hoặc chỉ tuyên truyền theo hướng một chiều sẽ khó tạo được sức thuyết phục trong môi trường số. Điều quan trọng là phải giải thích rõ bản chất vấn đề, chỉ ra những điểm phi logic trong các luận điệu xuyên tạc và cung cấp bằng chứng xác thực.
Một yêu cầu quan trọng khác là chuyển từ tư duy “chống” sang kết hợp hài hòa giữa “xây” và “chống”. Thực tiễn cho thấy việc phủ xanh không gian mạng bằng thông tin tích cực có ý nghĩa không kém việc xử lý thông tin xấu độc.
Đặc biệt, cần coi nâng cao năng lực số và “sức đề kháng số” của người dân là mục tiêu lâu dài. Mỗi công dân cần được trang bị kỹ năng nhận diện tin giả, kiểm chứng nguồn tin và ứng xử văn minh trên môi trường mạng.
Đổi mới phương thực bảo vệ nền tảng tư tưởng gắn với chuyển đổi số
Ứng dụng công nghệ số trong đấu tranh tư tưởng
Sự phát triển của khoa học công nghệ mở ra cơ hội lớn để nâng cao hiệu quả công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.
Trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ phát hiện sớm thông tin giả, phân tích xu hướng dư luận và dự báo các nguy cơ tiềm ẩn trên không gian mạng. Dữ liệu lớn cho phép theo dõi và phân tích hàng triệu lượt tương tác theo thời gian thực, giúp nhận diện các chiến dịch truyền thông có chủ đích. Công nghệ blockchain có thể được ứng dụng trong xác thực nguồn gốc thông tin, bảo vệ tính toàn vẹn của các văn bản chính thống và ngăn chặn tình trạng cắt ghép, xuyên tạc.
Việc xây dựng các trung tâm giám sát dư luận xã hội số và các hệ thống cảnh báo sớm sẽ góp phần nâng cao năng lực chủ động trong công tác đấu tranh tư tưởng.
Xây dựng hệ sinh thái truyền thông đa chủ thể
Trong môi trường số, niềm tin xã hội không chỉ được hình thành thông qua các cơ quan truyền thông chính thống mà còn chịu tác động mạnh mẽ từ những người có ảnh hưởng trên mạng xã hội. Do đó cần xây dựng hệ sinh thái truyền thông đa chủ thể gồm lực lượng chuyên trách, đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học, nhà báo, văn nghệ sĩ, doanh nhân, KOLs, KOCs và cộng đồng người dùng mạng.
Mỗi chủ thể có một thế mạnh riêng nhưng đều hướng tới mục tiêu chung là lan tỏa thông tin tích cực, củng cố niềm tin xã hội và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.
Đổi mới tiêu chí đánh giá hiệu quả
Hiệu quả công tác tư tưởng trong thời đại số không thể chỉ được đo bằng số lượng bài viết hay số cuộc hội nghị.
Cần chuyển sang hệ thống đánh giá dựa trên tác động thực tế như mức độ lan tỏa thông tin tích cực, tốc độ phản ứng trước các vấn đề phát sinh, tỷ lệ tương tác tích cực và mức độ đồng thuận xã hội. Việc ứng dụng các hệ thống phân tích dữ liệu theo thời gian thực sẽ giúp công tác đánh giá khách quan và chính xác hơn.
Xây dựng thế trận lòng dân, nền tảng bền vững của bảo vệ nền tảng tư tưởng
Dù công nghệ phát triển đến đâu thì yếu tố quyết định thành công của công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng vẫn là niềm tin của nhân dân. Trong điều kiện mới, “thế trận lòng dân” không chỉ được thể hiện trong đời sống thực mà còn được biểu hiện rõ nét trên không gian mạng. Khi người dân chủ động chia sẻ thông tin tích cực, tự giác phản bác các quan điểm sai trái và tích cực tham gia xây dựng môi trường mạng lành mạnh thì đó chính là biểu hiện sinh động của thế trận lòng dân trong thời đại số.
Muốn xây dựng được thế trận lòng dân vững chắc, trước hết phải giải quyết tốt những vấn đề thiết thực liên quan đến quyền và lợi ích chính đáng của nhân dân. Đồng thời phải bảo đảm tính công khai, minh bạch, nâng cao chất lượng phục vụ của bộ máy nhà nước và phát huy quyền làm chủ của nhân dân.
Thực tiễn Thanh Hóa cho thấy, nơi nào cấp ủy quan tâm, chính quyền gần dân, dân vận khéo và ứng dụng tốt công nghệ số thì nơi đó niềm tin xã hội được củng cố và hiệu quả công tác tư tưởng được nâng cao.
Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên số là nhiệm vụ có ý nghĩa chiến lược, lâu dài và mang tính sống còn đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng không thể tiếp tục vận hành theo tư duy và phương thức truyền thống mà phải đổi mới toàn diện cả về nội dung, phương thức và công cụ thực hiện.
Sự kết hợp giữa Nghị quyết số 35-NQ/TW và Nghị quyết số 57-NQ/TW tạo nên nền tảng lý luận và thực tiễn quan trọng để xây dựng mô hình bảo vệ nền tảng tư tưởng phù hợp với thời đại số. Từ thực tiễn tỉnh Thanh Hóa có thể khẳng định rằng: lấy người dân làm trung tâm, lấy chuyển đổi số làm động lực và lấy thế trận lòng dân làm nền tảng là hướng đi đúng đắn để nâng cao hiệu quả công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.
Chiến thắng trên mặt trận tư tưởng trong kỷ nguyên mới không chỉ đến từ sức mạnh của công nghệ mà còn đến từ khả năng chinh phục trái tim, khối óc và niềm tin của nhân dân. Đó chính là nguồn sức mạnh bền vững nhất để bảo vệ Đảng, bảo vệ chế độ và bảo vệ tương lai phát triển của đất nước.