Hội thảo “Đào tạo, trọng dụng tài năng trong bối cảnh mới”

Hội thảo có sự tham dự của GS.TS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học, Bộ GD&ĐT, lãnh đạo các vụ, cục chuyên môn của Bộ GD&ĐT, cùng đại diện các bộ, ngành liên quan, lãnh đạo các trường đại học, viện nghiên cứu, trường THPT chuyên các địa phương, chuyên gia giáo dục, nhà khoa học, cùng đại diện doanh nghiệp và tổ chức quốc tế.

Phát biểu khai mạc, GS.TS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học, Bộ GD&ĐT khẳng định nhìn lại bức tranh thực tế những năm qua, hệ thống giáo dục đại học của Việt Nam đã có những nỗ lực vượt bậc để dịch chuyển cơ cấu ngành nghề theo hướng hiện đại. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực, chúng ta phải thẳng thắn nhìn nhận rằng: công tác phát hiện, đào tạo, sử dụng và đãi ngộ nhân tài vẫn còn những rào cản. Sự gắn kết giữa đào tạo với thị trường sử dụng lao động chưa thực sự chặt chẽ; cơ chế, chính sách thu hút nhân tài còn chưa đồng bộ.

GS.TS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học, Bộ GD&ĐT phát biểu khai mạc. Ảnh: PV

Nhà báo Nguyễn Ngọc Tiến, Phó Tổng biên tập báo Tiền Phong chia sẻ: Trong bối cảnh mới – khi chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, kinh tế tri thức đang định hình lại cấu trúc xã hội – khái niệm tài năng cũng đang thay đổi. Không chỉ là những cá nhân xuất sắc trong khuôn khổ truyền thống, mà còn là những người có tư duy sáng tạo, khả năng thích ứng nhanh, tinh thần dấn thân và khát vọng cống hiến. Điều đó đòi hỏi hệ thống giáo dục – đào tạo phải đổi mới mạnh mẽ; các cơ quan, tổ chức phải linh hoạt hơn trong cách sử dụng nhân lực; và toàn xã hội cần xây dựng một môi trường khuyến khích sáng tạo, chấp nhận khác biệt.

TS Đặng Văn Huấn, Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học thông tin, hiện Bộ GD&ĐT đã xây dựng đề án đào tạo nguồn nhân lực phục vụ phát triển công nghệ cao giai đoạn 2025-2035 và định hướng tới 2045. Nguồn nhân lực chất lượng cao, tài năng trong các lĩnh vực công nghệ then chốt STEM (khoa học, công nghệ, kĩ thuật, toán) trở thành yếu tố cạnh tranh cốt lõi giữa các quốc gia… Tám lĩnh vực áp dụng: Khoa học tự nhiên, khoa học sự sống, toán, máy tính, công nghệ kĩ thuật, kĩ thuật, sản xuất, kiến trúc và xây dựng.

Bà Trần Thùy Dương, Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông chuyên Hà Nội – Amsterdam cho rằng khái niệm nhân tài trong nhà trường đang dịch chuyển rõ rệt. Nếu như trước đây, các thầy cô đánh giá học sinh chuyên Toán sẽ giỏi Toán, tương tự chuyên Văn phải giỏi Văn. Gần đây, thầy cô đã thay đổi suy nghĩ về nhân tài theo hướng đa trí tuệ. Như vậy, một học sinh chuyên Toán có thể rất giỏi về robot, nghệ thuật và tranh biện… Hay một học sinh chuyên ngoại ngữ cũng có thể rất giỏi về STEM.

Với cách nhìn về nhân tài như vậy, theo bà Dương, nhà trường cũng tiếp cận học sinh từ nhiều góc độ khác nhau. Các thầy cô cần phát hiện mỗi học sinh có những tố chất riêng. Vì thế, không phải tất cả học sinh chuyên Toán đều phải theo hướng thi Olympic; việc cả một khóa chỉ có 1-2 em vào đội tuyển dự thi Olympic Toán quốc tế là điều bình thường.

Từ thực tế giảng dạy ở bậc phổ thông, bà Nguyễn Thị Nhiếp, Hiệu trưởng Trường THPT Chu Văn An, Hà Nội cho rằng, hệ thống giáo dục phổ thông hiện nay vẫn nghiêng về thi cử, chọn ra một nhóm học sinh giỏi theo cùng một khuôn mẫu, trong khi nhiều dạng tài năng khác như nghệ thuật, lãnh đạo, sáng tạo chưa được nhận diện đầy đủ. Học sinh bị cuốn vào các kỳ thi, chạy theo huy chương, dẫn đến giỏi giải bài nhưng hạn chế trong tư duy độc lập và khả năng xử lý vấn đề thực tế.

Nhà báo Nguyễn Ngọc Tiến, Phó Tổng biên tập báo Tiền Phong chia sẻ tại hội thảo. Ảnh: PV

Một điểm nghẽn khác được bà Nhiếp nêu rõ là sự thiếu liên thông trong lộ trình phát triển. Không ít học sinh rất xuất sắc ở bậc THPT, nhưng khi lên đại học lại không phát huy được năng lực do thiếu định hướng dài hạn và sự dẫn dắt liên tục.

“Chương trình đào tạo vẫn mang tính đại trà, chưa có lộ trình riêng cho các trường hợp đặc biệt. Bên cạnh đó là rào cản tâm lý, môi trường giáo dục chưa khuyến khích thử nghiệm và chấp nhận sai, khiến nhiều học sinh e dè, không dám bộc lộ hết khả năng” – bà Nhiếp nói.

Thông qua hội thảo, Ban tổ chức kì vọng sẽ tiếp nhận được các ý kiến đóng góp xác đáng, làm cơ sở hoàn thiện chính sách, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục đại học và phát triển nguồn nhân lực tài năng phục vụ phát triển kinh tế – xã hội và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.