- Thị trường thủy sản thế giới tuần qua ghi nhận diễn biến đáng chú ý khi giá tôm nguyên liệu tại nhiều quốc gia châu Á đồng loạt tăng do nguồn cung thắt chặt. Giữa lúc áp lực cạnh tranh từ tôm Ecuador vẫn hiện hữu và chuỗi cung ứng toàn cầu dịch chuyển mạnh mẽ, ngành tôm Việt Nam hiện đang đứng trước nhiều cơ hội, lẫn thách thức.Cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu đang định hình lại thị trường
Tuần qua, Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) ghi nhận, thị trường ghi nhận xu hướng tăng giá tôm tại trại ở các quốc gia sản xuất lớn ở châu Á như Ấn Độ, Indonesia, Thái Lan. Nguyên nhân cốt lõi đến từ việc nguồn nguyên liệu tại những khu vực này sụt giảm sau một thời gian dài thị trường chịu sức ép nặng nề bởi nguồn cung dư thừa, nhu cầu tiêu thụ ỳ ạch.
Tuy nhiên, giới quan sát thương mại lưu ý rằng, sự tăng giá tại châu Á không đồng nghĩa với việc thị trường toàn cầu đã bước vào chu kỳ tăng giá rõ rệt. Lý do bởi nguồn cung từ Ecuador vẫn duy trì ở mức khổng lồ. Riêng trong tháng 6, Ecuador đã xuất khẩu khoảng 140.682 tấn tôm, tiếp tục đẩy mạnh lượng hàng lớn sang Mỹ và Trung Quốc với mức giá thấp. Đối với tôm Việt Nam, khoảng cách giá nguyên liệu so với Ecuador vẫn là một rào cản lớn trong cuộc đua giành giật đơn hàng tại các thị trường trọng điểm.
Không dừng lại ở bài toán cung – cầu truyền thống, chuỗi cung ứng tôm thế giới đang chứng kiến sự chuyển dịch cấu trúc sâu sắc. Thay vì mô hình cạnh tranh trực tiếp giữa các nước xuất khẩu, nguyên liệu tôm ngày nay ngày càng được luân chuyển từ quốc gia nuôi trồng sang nước thứ ba để chế biến rồi mới tái xuất.
Minh chứng rõ nét là việc Indonesia gần đây đã chủ động nhập khẩu tôm Ecuador làm nguyên liệu chế biến, hay tôm đỏ Argentina liên tục được đưa qua trung tâm chế biến trung gian trước khi chạm tay người tiêu dùng cuối cùng. Sự phức tạp này đặt ra yêu cầu sống còn cho ngành tôm Việt Nam: phải phát huy tối đa lợi thế về chế biến sâu, dòng sản phẩm giá trị gia tăng, năng lực linh hoạt đáp ứng đơn hàng theo yêu cầu riêng biệt của khách hàng.
Dư địa từ các thị trường ngách và bài toán chuẩn hóa
Trong khi đó, áp lực cạnh tranh dài hạn cũng đang nhen nhóm từ các đối thủ truyền thống. Thái Lan đang phối hợp chặt chẽ với Nhật Bản triển khai dự án nghiên cứu, thương mại hóa công nghệ nuôi trồng thủy sản giai đoạn 2026 – 2031, tập trung vào tôm và cá chẽm. Với các mũi nhọn như chọn giống bằng chỉ thị di truyền, tăng khả năng chịu nhiệt, phòng ngừa hội chứng tôm chết sớm (EMS), tối ưu hóa hệ số chuyển đổi thức ăn (FCR), phía Thái Lan dường như muốn tìm cách phục hồi vị thế cường quốc tôm thông qua công nghệ, năng suất thay vì mở rộng diện tích.
Bên cạnh bức tranh ngành tôm, các biến động vĩ mô khác của thị trường thủy sản thế giới cũng tạo ra những hiệu ứng lan tỏa nhất định. Việc Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) chi 20 triệu USD mua tôm khai thác tự nhiên trong nước nhằm hỗ trợ đầu ra, hay việc Ecuador dự kiến thiếu hụt khoảng 90.000 tấn cá ngừ nguyên liệu trong năm 2026 do thay đổi điều kiện đại dương và lệnh cấm khai thác, cho thấy áp lực nguồn cung tự nhiên đang gia tăng trên toàn cầu. Tại phân khúc cá thịt trắng, dự báo giá cá rô phi Trung Quốc tăng trong tháng 9 cũng vô hình trung củng cố lợi thế cạnh tranh tương đối về giá cho cá tra Việt Nam.
Dẫu vậy, cơ hội thương mại rộng mở luôn đi kèm những “bộ lọc” khắt khe về pháp lý lẫn tiêu chuẩn. Những yêu cầu về phòng chống khai thác bất hợp pháp, không báo cáo, không theo quy định (IUU), minh bạch truy xuất nguồn gốc hay chứng nhận ESG đang trở thành điều kiện tiên quyết để tiếp cận thị trường.
Khi các đối thủ trong khu vực như Indonesia đang đẩy mạnh mô hình hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ đạt chuẩn HACCP hay chứng nhận quốc tế, việc tuân thủ triệt để tiêu chuẩn minh bạch nguồn gốc không chỉ giúp ngành tôm và thủy sản Việt Nam vượt qua các rào cản kiểm tra mà còn là chìa khóa củng cố uy tín thương hiệu quốc gia trên mặt trận kinh tế biển.